OpenAI ogłosiło rozwiązanie zagadki sprzed 90 lat. Matematycy zamiast gratulować, wzywają do bojkotu

Jaka zagadka i skąd milion dolarów

Równania Naviera–Stokesa opisują, jak płyną woda i powietrze. Liczy się na nich pogodę, projektuje samoloty i bada przepływ krwi.1

Pytanie, które nie dawało matematykom spokoju, brzmiało: czy płyn, który porusza się gładko, może w tych równaniach w skończonym czasie „wybuchnąć”? Czyli czy prędkość w jakimś punkcie może urosnąć do nieskończoności. Pytanie było otwarte od ok. 90 lat, od pracy Jeana Leraya z 1934 roku.1 W 2000 roku Clay Mathematics Institute wpisał je na listę siedmiu problemów milenijnych. Za rozwiązanie każdego czeka milion dolarów.12

10 tysięcy agentów i 88 godzin

Według OpenAI odpowiedź brzmi: tak, może. Rozwiązaniem jest wir, który, jak opisuje firma, „niczym spaghetti” zwija się w spiralę i rozciąga.1

Nad zadaniem pracowało ok. 10 000 równoległych agentów AI, opartych na wewnętrznym modelu firmy. Wynik pojawił się po ok. 88 godzinach, a sprawdzenie go w programie Lean zajęło kolejne 17 godzin. Agenci wymienili przy tym 2,7 mln wiadomości.1 O milion dolarów nagrody firma nie zamierza się ubiegać.1

Jest jedno zastrzeżenie, które OpenAI samo zapisuje drobnym drukiem: w ich przykładzie na płyn działa dodatkowa, gładka siła z zewnątrz.1 Clay Mathematics Institute napisał, że problem „najwyraźniej został rozstrzygnięty”, ale jego ocena będzie „celowo niespieszna”.2

Miesiąc później: 719 prac naraz

6 października OpenAI wrzuciło do sieci repozytorium z 719 pracami matematycznymi, pogrupowanymi w 372 „rodziny” wyników.4 Model dostał ok. 4000 problemów, a jeden wynik to średnio ok. 3 godziny „myślenia” ChatGPT Pro.34

Tylko ok. 42% głównych wyników sprawdzono w programie Lean. Sama firma uprzedza, że wyniki niesprawdzone w Lean „mogą zawierać błędy”.4 Czyli setki prac, które ktoś teraz musi przeczytać, zrozumieć i zweryfikować.

Dlaczego matematycy się wściekli

Już po wrześniowym ogłoszeniu 25 laureatów Medalu Fieldsa, wśród nich Terence Tao, Peter Scholze, Maryna Viazovska i James Maynard, opublikowało list otwarty. Piszą, że cele firm AI i społeczności matematyków są „poważnie rozjechane”.5

Dla nich rozwiązywanie problemów to „tylko narzędzie”, a prawdziwym celem jest zrozumienie.5 Ostrzegają, że masowa produkcja twierdzeń może „zniszczyć żyzną glebę”, a wyniki ogłaszane w pośpiechu nie zostawiają czasu na opisanie ich i docenienie poprzedników. Jeśli zabraknie w tym ludzi, zerwie się „łańcuch przekazywania wiedzy” między pokoleniami matematyków.5

Po paczce 700 prac odezwało się Association for Human Mathematics, stowarzyszenie matematyków:

„Matematycy nie prosili o tę pracę. Wypuszczenie ponad 700 plików naraz to nie pokaz warsztatu naukowego. To pokaz siły.”

Association for Human Mathematics, 7.10.2026, tłum. red.6

Stowarzyszenie wzywa matematyków, żeby zakończyli współpracę z OpenAI.6 Firma odpowiada, że konsultuje się z grupą doradczą przy Institute for Advanced Study i sfinansuje warsztaty oraz konferencje.3 AHM przypomina jednak, że ta sama grupa zaczęła swoje stanowisko od tezy, że firmy AI nie powinny testować swoich wewnętrznych modeli na zaawansowanych problemach matematycznych.6

Siedem mostów, czyli po co komu droga

Żeby zrozumieć, o co chodzi matematykom, trzeba się cofnąć o prawie 300 lat. W Królewcu było siedem mostów, a mieszkańcy zastanawiali się, czy da się przejść przez wszystkie, każdym tylko raz. Leonhard Euler w 1735 roku udowodnił, że się nie da.7

Sama odpowiedź była praktycznie bezużyteczna. Ale żeby do niej dojść, Euler musiał wymyślić nowy sposób patrzenia na problem: zamiast mapy, kropki i łączące je kreski. Z tego pomysłu wyrosła cała dziedzina, teoria grafów. Dziś liczy się na niej na przykład trasy w nawigacji w twoim telefonie.

Dlatego w matematyce najcenniejsza często nie jest odpowiedź, tylko droga do niej. A modele AI dają odpowiedzi hurtem, szybciej, niż ktokolwiek zdąży je zrozumieć.

Podobno to przyszłość.